Towarzystwo Mi艂osnik贸w Maciejowic

  • Zwi臋ksz rozmiar czcionki
  • Domy艣lny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
B艂膮d
  • XML Parsing Error at 1:81. Error 9: Invalid character

Email PDF

 

 

Oto najwa縩iejsze daty z historii Maciejowic.

 

 

XV wiek

 Przyk砤dowy obraz

 

Zanim pojawi硂 si miasto Maciejowice, istnia砤 wie o tej nazwie.

Pierwszy zapis, jaki uda硂 si odnale兼 jest dokument z dnia 24 lutego 1416 roku, s眃 ziemski sandomierski o秝iadcza, 縠 opat i klasztor czerwi駍ki zawarli ugod w sprawie granic mi阣zy wsi klasztorn Kochów a Maciejowicami.

1 lipca 1416 roku Bart硂miej z Chabrynowic, podkomorzy sandomierski wyznacza granice mi阣zy wsiami Kochów klasztoru czerwi駍kiego i Maciejowcami b阣眂ymi w posiadaniu braci Andrzeja, Jana i Piotra.

Pocz眛ki Maciejowic zwi眤ane s z  Kochowem, którego koloni osadnicz by砤 zapewne wie Maciejowice. I nazwa tej wsi wywodzi si od jej pierwszego osadnika Macieja.

Wie Maciejowice jest wymieniana w dokumentach w 1440 r.

Od klasztoru kochowskiego nabyli wie Maciejowice Cio砶owie z 痚lechowa. I od nazwy wsi przyj阬i swoje nazwisko. W 1447 i 1452 wyst阷uje w dokumentach Andrzej Maciejowski.

Wie Maciejowice ulokowana by砤 w miejscu, które do tej pory nosi nazw Ko禼ió砮k i jest trójk眛nym placem.

 

XVI wiek

 

W roku 1507 z pro禸 do króla Zygmunta I o prawa miejskie wyst眕i Kacper Maciejowski, stolnik sandomierski i uzyska przywilej lokacyjny.

Na mocy tego przywileju zosta wydany 3 marca  1507 roku przez Kacpra Maciejowskiego akt lokacyjny szczegó硂wo okre秎aj眂y granice i zasady funkcjonowania.

W pi秏iennictwie u縴wa si wymiennie nazw Ostrów i Maciejowice. Adolf Pawi駍ki w „瑀ód砤ch dziejowych – Polska XVI wieku” wymienia w ziemi st昕yckiej parafi maciejowick, która obejmowa砤 wsie Pogorzelec, Zakrzów i Kr阷.

W roku 1557 król Zygmunt August przywilejem dla Stanis砤wa Maciejowskiego, kasztelana sandomierskiego przenosi Maciejowice na prawo niemieckie magdeburskie. W dokumencie tym czytamy "Wynagradzaj眂 znamienite zas硊gi Stanis砤wwa Maciejowskiego kasztelana sandomierskiego, pozwalamy, a縠by na gruntach rodzinnej wsi ków, za硂縴 miasto Maczeiowicze zwa si maj眂e, osiad硑ch obdarzamy prawem niemieckim czyli magdeburskim, ustanawiamy targ we wtorek, za jarmarki na .Bart硂miej i . Stanis砤w w maju, nadto mo縠 wzmiankowany Stanis砤w lub jego potomkowie zamek obronny (fortalitium) wystawi".

W roku 1574 umiera ostatni z rodu Maciejowiskich w砤禼iciel miasta.

 

XVII wiek

 

W XVII wieku w砤禼icielk Maciejowic by砤 Anna Stanis砤wska, córka wojewody kijowskiego, autorka pierwszego w Polsce pami阾nika kobiety napisanego wierszem.

W roku 1681 ufundowa砤 ko禼ió w Maciejowicach, potwierdzi砤 przywileje dla szpitala w Maciejowicach i dla  mieszczan.

W 1662 roku po wojnach szwedzkich Maciejowice liczy硑 400 mieszka馽ów.

W 1698 r. Anna przekaza砤 dobra maciejowickie proboszczowi . Krzy縜 w Warszawie, Micha硂wi Bart硂miejowi Tarle pochodz眂emu ze Szczekarzewic, którego te uczyni砤 wykonawc testamentu. Testamentem tym 3000 z硃 przeznaczy砤 dla szpitala maciejowickiego, a 60 000 z硃 dla ksi昕y pijarów pod warunkiem, 縠 b阣 dzieci uczy w szkó砪e w Maciejowicach „ ale tylko do gramatyki, nie dalej”.

 

XVIII wiek

 

W roku 1705 ks.Bart硂miej Tar硂 sprzeda dobra maciejowickie Teodorowi Potockiemu, biskupowi che砿i駍kiemu.

14 lipca 1706 roku August na czele ok. 15 tys. wojsk przeprawi si przez Wis酬 pod Maciejowicami, po czym armia ta po潮czy砤 si z 6000 tys. jazdy litewskiej i omijaj眂 Brze舵 korpus szwedzki Mardefelda poci眊n瓿a ku Tykocinowi.

W 1714 roku w砤禼icielem Maciejowic zosta Stefan Potocki, referendarz koronny, pó糿iejszy marsza砮k nadworny, a po jego 秏ierci odziedziczy Ignacy, starosta 硊kowski, cze秐ik koronny, który wraz z synem Aleksandrem, pó糿iejszym ministrem policji Ksi阺twa Warszawskiego, rozpocz背 budow ko禼io砤 murowanego.

W roku 1772 na wniosek Potockich, król Stanis砤w August Poniatowski zwi阫szy liczb jarmarków do 12 rocznie.

26 maja 1777 roku za poparciem Aleksandra Potockiego proboszczem maciejowickim zosta ks. Grzegorz Piramowicz, pó糿iejszy sekretarz Komisji Edukacji Narodowej. Jego staraniem powsta砤 w Maciejowicach szko砤 parafialna, dom dla starców a tak縠 rozpocz阾o budow nowej plabanii.

27 czerwca 1792 r. Miko砤j Potocki, m硂dszy syn Ignacego, sprzeda dobra maciejowickie Konstancji z Czartoryskich Zamoyskiej, wdowie po Andrzeju Zamoyskim, kanclerzu wielkim koronnym za sum 1 460 000 z硃.

Konstancja zamierza砤 w swoich dobrach przeprowadzi oczynszowanie ch硂pów, ale upadek insurekcji ko禼iuszkowskiej nie pozwoli jej zrealizowa tego zamiaru.

10 pa糳ziernika 1794 roku bitwa pod Maciejowicami, która rozegra砤 si w odleg硂禼i kilku kilometrów od miasta przynios砤 prawie ca砶owite zniszczenie i spalenie zamku. Zwyci陑cy zrabowali tak縠 miasto.

 

XIX wiek

 

W roku 1803 w砤禼iciel Maciejowic, Stanis砤w Kostka Zamoyski wyda przywilej na mocy którego mieszczanie zostali zwolnieni od obowi眤ku pracy na pa駍kim polu, a w zamian p砤cili czynsz w naturze (3 korce owsa od dzia砶i) lub w pieni眃zach. W tym縠 roku zbudowano w Maciejowicach cegielni, która dostarcza砤 materiaów do odbudowy po zniszczeniach insurekcji i nowych inwestycji. W pobli縰 szpitala uruchomiono manufaktur wókiennicz. Odbudowano zniszczony zamek przebudowuj眂 go na pa砤c. Za硂縪no angielski park krajobrazowy w którym wzniesiono neogotyck romantyczn budowl parkow z wie勘.

W roku 1809 obozem pod Maciejowicami stan背 gen Sokolnicki, by硑 uczestnik insurekcji ko禼iuszkowskiej, którego 縪硁ierze brali udzia w bitwie pod Maciejowicami.     W specjalnym rozkazie wydanym do 縪硁ierzy, uczci pami赕 縪硁ierzy poleg硑ch na tych polach za Ojczyzn w dniu 10 pa糳ziernika 1794 roku.

W 1819 roku po縜r zniszczy miasto, sp硂n背 drewniany ko禼ió fundacji Anny Zb眘kiej z d. Stanis砤wskiej oraz cz甓 zabudowa pleba駍kich a tak縠 wi阫szo舵 domów przy rynku. Po po縜rze miasto liczy硂 29 domów w tym 11 murowanych i mia硂 763 mieszka馽ów w tym 312 痽dów.

Do odbudowy miasta po po縜rze przyczyni si walnie Stanis砤w Kostka Zamoyski, przez udzielanie kredytów, a tak縠 op砤ca burmistrza, co by硂 warunkiem utrzymania praw miejskich. Po縜r tak miasto spustoszy, 縠 przesta硑 si odbywa jarmarki.

Odbudowa odbywa砤 si powoli, powoli te ros砤 liczba mieszka馽ów z 763 w 1818 do 833 w 1820, 893 w 1825, 908 w 1826. W 1832 liczba mieszka馽ów spad砤 do 873 co by硂 zwi眤ane zapewne z choler jak na te tereny przynios砤 armia rosyjska, która stan瓿a w Maciejowicach na le縠 zimowe, kiedy przysz砤 t硊mi powstanie listopadowe.

W roku 1835 Maciejowice liczy硑 1040 mieszka馽ów a w 1867 – 1408 w tym by硂 222 rzemie秎ników, 378 rolników. 痽dzi zajmowali si handlem.

W 1861 roku 8 kwietnia, w kilka dni po manifestacjach w Warszawie do Maciejowic przyby硑 liczne delegacje z ca砮go Królestwa Polskiego, wtedy te w Kr阷ie w miejscu okre秎anym jako miejsce, gdzie wzi阾o do niewoli Tadeusza Ko禼iuszk po bitwie w dniu 10.X.1794, usypano kopiec.

W czasie powstania 1863 roku w Maciejowicach powsta du縴 oddzia sk砤daj眂y si gównie z mieszczan i ch硂pów i pod dowództwem Walentego Lewandowskiego zaatakowa garnizon rosyjski w skarzewie. Uprzedzeni o ataku rosyjscy 縪硁ierze rozproszyli s砤bo uzbrojonych powsta馽ów.

W ramach represji popowstaniowych Maciejowce utraci硑 prawa miejskie.

W 1869 roku utrata praw miejskich zosta砤 zatwierdzona ukazem carskim i Maciejowice sta硑 si siedzib gminy, ale tylko nominalnie, bo urz眃 gminy mie禼i si we wsi Uchacze, urz眃 pocztowy w Go馽zycach.

Budowana linia kolejowa z D阞lina do Warszawy omin瓿a Maciejowice, stacja kolejowa powsta砤 w Sobolewie, 12 kilometrów od Maciejowic.

W latach 1880-1881 przebudowano ko禼ió nadaj眂 mu wspó砪zesny wygl眃 wg projektu architekta Leandra Marconiego.

 

XX wiek – XXI wiek

 

W roku 1905 w maj眛kach Zamoyskich wybuch硑 strajki. 26 grudnia tego roku na rynku w Maciejowicach odby砤 si wielka manifestacja, w czasie której wzniesiono czerwony sztandar i 秔iewano rewolucyjne pie秐i a deklaracj wolno禼iow wyg硂si Jan Filipowicz z Maciejowic.

W roku 1906 powsta硂 w Maciejowicach Ko硂 Polskiej Macierzy Szkolnej im. Tadeusza Ko禼iuszki, które prowadzi硂 dzia砤lno舵 o秝iatow, bibliotek i czytelni.

W 1909 roku powsta砤 izba zaj赕 dla dziewcz眛 oraz utworzono Ochotnicz Stra Po縜rn.

W lipcu 1915 roku Maciejowice znalaz硑 si w strefie frontowej i w dniach od 29 lipca do 2 sierpnia tego roku toczy硑 si pod Maciejowicami zaci阾e walki, w których liczb poleg硑ch ocenia si na 15 000 osób.

W sierpniu 1920 roku Maciejowice zosta硑 zaj阾e przez wojska bolszewickie szykuj眂e si do przeprawy przez Wis酬 w celu zaatakowania Warszawy. Uderzenie w dniu 16 listopada wosk zgromadzonych przez  Pi硈udskiego pod Pu砤wami i D阞linem, wypar硂 wojska bolszewickie tak縠 z Maciejowic. W chwili wkraczania do Maciejowic wojsk polskich zosta硑 one ostrzelane przez polsk artyleri zza Wis硑, polegli i ranni byli zarówno 縪硁ierze, jak i mieszka馽y Maciejowic.

W przededniu wybuchu II wojny 秝iatowej, pod Maciejowicami zbudowano drewniany most przez Wis酬 -12 czerwca 1939 r. zosta oddany do u縴tku. Jego obrona stanowi chlubn kart polskiego wrze秐ia 1939 roku.

9 wrze秐ia most zosta wysadzony przez polsk obron a resztki spalone. Tego samego dnia Maciejowice zosta硑 te zbombardowane przez lotnictwo niemieckie a po縜ry, które wybuch硑 zniszczy硑 prawie 90% domów.

26 lipca 1944 roku do Maciejowic wesz硑 oddzia硑 I Frontu Bia硂ruskiego, 2 Armii Pancernej Gwardii i w zwi眤ku z walkami o przyczó砮k magnuszewski Maciejowice znalaz硑 si bezpo秗ednio w strefie frontowej. Mieszka馽y zostali wysiedleni na kilka miesi阠y do miejscowo禼i po硂縪nych za lini kolejow.

W 1963 roku wybudowano i oddano do u縴tku szko酬 podstawow im. T. Ko禼iuszki. 

W tym te roku zako馽zono budow waów ochronnych wzd硊 Wis硑 i zbudowano drog z Warszawy do D阞lina, która w潮czy砤 Maciejowice do tras krajowych i sta砤 si istotnym czynnikiem rozwoju.

W lutym 1969 roku staraniem p砶. Stefana Roli, Zofii Kowalewskiej i Leszka Marka Krze秐iaka zosta硂 za硂縪ne Towarzystwo Mi硂秐ików Maciejowic, które wznowi硂 regularne obchody rocznic ko禼iuszkowskich, przyczyni硂 si do odbudowy zabytków, budowy pomnika Tadeusza Ko禼iuszki i utworzenia muzeum. Odegra硂 bardzo wa縩 w upami阾nieniu miejsc zwi眤anych z tradycj ko禼iuszkowsk.

W 1990 roku Towarzystwo Mi硂秐ików Maciejowic ustanowi硂 Polsk Fundacj Ko禼iuszkowsk, której zakres dzia砤nia wyszed daleko poza granice Maciejowic i kraju.

Od 25 lat co roku odbywaj si Sympozja Ko禼iuszkowskie, pocz眛kowo krajowe a od wielu lat mi阣zynarodowe. Gromadz one historyków i mi硂秐ików historii, s okazj do spotka, wyst阷ów artystycznych. A materia硑 publikowane wchodz w obieg naukowy i kulturalny. Przyczyniaj si do popularyzacji wiedzy historycznej, wiedzy o regionie a tak縠 inspiruj do rozwoju kulturalnego i spo砮cznego. Za spraw maciejowickich spotka powsta硂 wiele opracowa, publikacji, ksi笨ek, dzie artystycznych.

© Leszek Marek Krze秐iak,

e-mail: doktor(ma硃ka)drkrzesniak.pl